Regentuinen, infiltratiekratten, blauw-groene daken en regentonnen worden vaak in één adem genoemd als dé oplossing voor wateroverlast door extreme neerslag. Maar welke van deze particuliere waterbergingsmaatregelen dragen op wijkschaal daadwerkelijk bij aan minder ondergelopen woningen, tuinen en straten, en welke zijn vooral symboolpolitiek? Buro Regen&Water liet dit onderzoeken in een afstudeeronderzoek (MSc Hydrology, Vrije Universiteit Amsterdam) waarin 23 scenario's op hoge resolutie zijn doorgerekend voor een typische Amsterdamse woonwijk. Voor gemeenten, projectontwikkelaars en woningcorporaties die klimaatadaptatiebeleid, een regenwaterplan of een waterbergingsopgave concreet willen maken, biedt dit onderzoek een van de weinige wijkschalige, kwantitatieve antwoorden op die vraag.
Door klimaatverandering neemt de kans op zulke extreme buien, ook wel wolkbreuken genoemd, toe, terwijl traditionele grijze infrastructuur zoals riolering en bergbezinkbassins niet meegroeit met deze intensiteit. Steden schakelen daarom steeds vaker over op een "sponsstad"-benadering, waarin regenwater lokaal wordt vastgehouden in plaats van zo snel mogelijk afgevoerd. Publieke maatregelen zoals wadi's en waterpleinen krijgen daarbij al langer aandacht, maar een groot deel van het stedelijk oppervlak is privébezit. Dit onderzoek brengt in kaart wat die particuliere ruimte, mits goed benut, kan betekenen voor de wateroverlastopgave van een wijk.
Particuliere waterbergingsmaatregelen (PWRM's) zijn ingrepen op privéterrein die regenwater opvangen, vasthouden, laten infiltreren of vertraagd afvoeren, in plaats van het direct naar het riool te laten stromen. Bekende voorbeelden zijn regentuinen, infiltratiekratten onder tuinen of opritten, blauw-groene daken met een waterbergende laag onder de beplanting, en regentonnen. Omdat in Nederlandse steden zoals Amsterdam grofweg 11 tot 43% van het oppervlak per wijk in particulier bezit is, en tuinen alleen al 22 tot 36% van het stedelijk oppervlak beslaan, wordt de rol van privéterrein in het verminderen van wateroverlast steeds serieuzer genomen naast publieke maatregelen zoals wadi's en bergbezinkbassins.
Met het hydrodynamische model Tygron is de wijk Middelveldsche Akerpolder West in Amsterdam-West gesimuleerd op een resolutie van 0,25 bij 0,25 meter, tijdens een extreme bui van 70 mm per uur (de norm voor 2050) en, ter toetsing van de robuustheid, 110 mm per uur. In deze wijk is ongeveer de helft van het oppervlak particulier bezit, vrijwel gelijk verdeeld tussen daken en tuinen, wat haar representatief maakt voor veel naoorlogse en polderwijken in Nederland. Vier typen maatregelen zijn vergeleken bij een deelnamegraad van 25, 50, 75 en 100% van de huishoudens: infiltratiemaatregelen, blauw-groene daken en regentonnen van 250 liter. Daarnaast is gekeken naar het effect van de ruimtelijke spreiding van maatregelen binnen de wijk en naar de invloed van de ondergrond (klei versus zand).
Infiltratiemaatregelen, zoals regentuinen en infiltratiekratten, blijken verreweg het meest effectief in het terugdringen van wateroverlast rond woningen en in tuinen, met reductiepercentages die oplopen tot boven de 90% bij volledige deelname. Daarmee bevestigt dit onderzoek dat infiltratie op wijkschaal een van de krachtigste instrumenten is binnen klimaatadaptatie op particulier terrein, mits goed gedimensioneerd.
Blauw-groene daken presteren merkbaar minder goed dan infiltratiemaatregelen, simpelweg omdat ze alleen regenwater van het eigen dakoppervlak kunnen opvangen en niet het water dat over tuinen en straten stroomt. Ze blijven wel een zinvolle aanvulling, vooral in dicht bebouwde gebieden waar grondgebonden maatregelen niet mogelijk zijn.
Regentonnen van 250 liter laten in dit onderzoek zien nauwelijks invloed te hebben op wateroverlast tijdens een hevige bui: hun bergingscapaciteit is simpelweg te beperkt om tijdens een piekbui een merkbaar verschil te maken. Regentonnen blijven zinvol voor waterbesparing, maar worden in dit onderzoek niet aangemerkt als een serieuze maatregel tegen wateroverlast.
Verder laat het onderzoek zien dat het effect van maatregelen niet lineair toeneemt met het aantal deelnemende huishoudens: de meeste winst wordt behaald bij de eerste groep deelnemers, waarna het effect afvlakt. Ook de manier waarop maatregelen over een wijk worden verspreid, blijkt sterk te bepalen wélk deel van de wijk profiteert: geclusterde toepassing werkt lokaal sterk, maar laat andere delen van de wijk vrijwel onbeschermd, terwijl een meer verspreide aanpak de baten gelijkmatiger over de wijk verdeelt. Tot slot blijkt de ondergrond (klei of zand) weinig invloed te hebben op de totale hoeveelheid water tijdens een extreme bui, maar wel degelijk op het aantal daadwerkelijk getroffen woningen en tuinen.
De volledige set resultaten, inclusief de exacte dimensionering, deelnamedrempels en spreidingsstrategie die per situatie de beste resultaten opleveren, maakt onderdeel uit van het achterliggende onderzoeksrapport.
Dit onderzoek onderbouwt dat particulier terrein een substantiële en meetbare bijdrage kan leveren aan het verminderen van wateroverlast op wijkschaal, mits de juiste maatregel wordt gekozen, goed wordt gedimensioneerd en doordacht wordt verspreid over een wijk of project. Dat maakt het relevant voor de onderbouwing van een regenwaterplan, een klimaatadaptatiestrategie, een subsidieregeling voor bewoners, of de waterparagraaf bij een nieuwbouw- of transformatieproject onder de Omgevingswet.
Welke combinatie van maatregel, dimensionering, deelnamestrategie en spreiding in uw specifieke wijk of project het meeste effect oplevert, hangt sterk af van de lokale bebouwing, bodem en ruimtelijke opzet. Buro Regen&Water vertaalt de inzichten uit dit onderzoek, in combinatie met eigen data en modellen, graag naar een onderbouwde en toepasbare aanpak voor uw wijk, project of vastgoedportefeuille.
Wilt u weten wat dit onderzoek concreet betekent voor uw wijk, project of vastgoedportefeuille, inclusief de exacte dimensionering, deelnamestrategie en spreiding die in uw situatie het meeste opleveren? Neem contact met ons op via onderstaand formulier of bel direct met 020-7865694.
Dit artikel is gebaseerd op de MSc-scriptie "Neighbourhood-Scale Impact of Private Water Retention Measures on Urban Pluvial Flood Risk" (Kees van Welsem, Vrije Universiteit Amsterdam, juni 2025), uitgevoerd in samenwerking met Buro Regen&Water.
Wilt u partner worden? Heeft u een vraag of juist een leuk idee, neem dan contact op met ons!
