Bij het ontwerpen van een tuin of een stuk openbare ruimte is een beplantingsplan vanzelfsprekend, en steeds vaker geldt dat ook voor een verlichtingsplan. De waterhuishouding krijgt in de praktijk echter vaak pas laat aandacht, terwijl juist die ondergrondse techniek vroeg in het proces geregeld moet worden. Een regenwaterplan maakt inzichtelijk hoeveel regenwater er op een perceel moet worden opgevangen en welke voorzieningen daarvoor nodig zijn. Zonder zo'n plan zou je eigenlijk niet aan een tuin of inrichtingsproject moeten beginnen.
Wateroverlast door regen is de afgelopen decennia flink toegenomen, en dat heeft meerdere oorzaken. Zo valt er in Nederland gemiddeld zo'n 27% meer neerslag dan honderd jaar geleden (bron: KNMI/PBL). Tegelijkertijd is het verharde dak- en wegoppervlak sinds de Tweede Wereldoorlog met ongeveer 400 tot 500% toegenomen, waardoor regenwater veel minder kans krijgt om vanzelf in de bodem te zakken. Daar komt bij dat de bodem in grote delen van Nederland daalt, en dat bestaande rioolstelsels niet zijn berekend op de grote hoeveelheden regenwater die soms in korte tijd vallen. Een gemengd rioolstelsel, waarin hemelwater en afvalwater samen worden afgevoerd, kan doorgaans gemiddeld zo'n 30 mm per m2 per etmaal verwerken. Bij de hevige buien die Nederland de afgelopen jaren regelmatig trof, kan er in een paar uur tijd al een veelvoud daarvan vallen. Water dat het riool niet kwijt kan, zoekt een andere weg en komt dan dikwijls op straat terecht.
Het rioolstelsel eindeloos vergroten is geen oplossing: dat is kostbaar en er is simpelweg geen ruimte voor. Regenwater afkoppelen van het riool is wel een logische stap, maar lost op zichzelf nog niets op. Wordt er niet goed nagedacht over waar dat afgekoppelde water dan wél naartoe moet en hoe groot de opslagbuffer moet zijn, dan ontstaat er alsnog overlast, maar dan in de tuin of openbare ruimte in plaats van op straat. Precies hier ligt de kern van een regenwaterplan.
In een regenwaterplan wordt minutieus berekend hoeveel water waar terechtkomt en hoe groot de buffer moet zijn. Dat is afhankelijk van het dakoppervlak, de grondsoort en de grondwaterstand. Deze gegevens worden onder meer met grondboringen in kaart gebracht. Ook het bestaande rioolstelsel wordt onderzocht: bij oudere bebouwing komt het bijvoorbeeld voor dat meerdere woningen op dezelfde rioolbuis zijn aangesloten, wat de afvoercapaciteit beperkt.
Daarnaast wordt de directe omgeving in kaart gebracht: waar liggen de knelpunten waardoor neerslag niet goed wegloopt, hoeveel van het terrein is verhard, hoeveel is groen, en waar ligt het laagste punt? Ook het aantal en de staat van de kolken wordt geïnventariseerd, want één verstopte kolk kan ervoor zorgen dat regenwater ook elders niet goed wegloopt.
Voor de berekening wordt vaak uitgegaan van een zogenoemde T10-bui: een bui die statistisch gezien eens in de tien jaar voorkomt, met een neerslaghoeveelheid van ongeveer 120 mm per m2 per etmaal. Op basis daarvan wordt berekend hoe groot de regenwaterbuffer minimaal moet zijn en op welke manier dit op de locatie gerealiseerd kan worden. Pas wanneer de techniek op orde is, komt de esthetiek aan bod: eerst wordt de oplossing in de ondergrond bepaald, daarna pas de inrichting van de bovenlaag.
Afhankelijk van de uitkomsten van het plan kan een combinatie van voorzieningen worden ingezet, zoals schelpenkoffers, infiltratiekratten, regenputten, pompputten en wadi's. Deze voorzieningen worden grotendeels ondergronds aangebracht. Aan de hand van het regenwaterplan kan vervolgens een passend ontwerp voor de tuin of openbare ruimte worden gemaakt, vaak in samenwerking met hoveniers of tuin- en landschapsontwerpers.
Een ontwerp voor een tuin of inrichtingsproject wordt zelden zonder beplantingsplan opgeleverd; vaak komt er ook een verlichtingsplan bij. Een regenwaterplan verdient diezelfde vanzelfsprekendheid, juist omdat de benodigde techniek voor waterberging en infiltratie ondergronds zit. Wordt hier pas in een laat stadium over nagedacht, dan ligt het bovengrondse ontwerp meestal al vast en is er nauwelijks nog ruimte om een goede oplossing in te passen. Daarom is het verstandig om een regenwaterplan al aan het begin van het ontwerpproces te betrekken, het liefst nog voordat een klant met een definitief tuinontwerp aan de slag gaat, en dit te toetsen op de regenbestendigheid ervan.
Buro Regen&Water heeft het principe van het regenwaterplan onder meer toegepast in de eigen proeftuin bij MidWest, een voormalig schoolgebouw in Amsterdam-West dat nu dienstdoet als buurthuis. Vier regenpijpen van het pand zijn zichtbaar afgekoppeld en voeren water naar een wadi die 13,5 m³ water kan bufferen; een vijfde pijp van een naastgelegen buurtgebouw loost op een groenstrook van 400 m2. In een tweede tuindeel lopen de regenpijpen ondergronds naar het groen, waar naast een wadi ook een waterbufferende zitkuil is aangelegd, samen goed voor zo'n 12 m³ extra buffercapaciteit. Op deze manier laat het bureau zowel ondergronds als bovengronds zien hoe een regenwaterplan zich vertaalt naar een werkende, groene inrichting. Het project werd in 2018 ook beschreven in vakblad TuinenLandschap, onder de kop "Regenwaterplan wordt net zo gewoon als beplantingsplan".
Wij beginnen ieder project met onderzoek en analyse van bodem, grondwater en het bestaande watersysteem, zodat het regenwaterplan op feiten is gebaseerd in plaats van op aannames. Vervolgens vertalen wij dit in ontwerp en toetsing, waarin de benodigde buffercapaciteit en voorzieningen worden bepaald en ingepast in het ontwerp. Daarna verzorgen wij de begeleiding van de uitvoering, zodat het regenwaterplan ook daadwerkelijk doet wat het belooft. Bekijk een aantal van onze projecten op de projectenpagina, of lees meer over verwante onderwerpen zoals de wadi en hittestress.
Staat er een tuin- of inrichtingsproject op de planning en wilt u weten hoe een regenwaterplan daarbinnen past? Wij denken graag vanaf het begin mee. Met een vrijblijvende quick-scan brengen we snel in beeld hoeveel water er geborgen moet worden en welke voorzieningen daarbij passen. Neem contact met ons op via onderstaand formulier of bel direct met 020-7865694.
Wilt u partner worden? Heeft u een vraag of juist een leuk idee, neem dan contact op met ons!
